Wstępne charakterystyka
Każda próba prezentacji twórczości Williama Butlera Yeatsa musi się nieuchronnie rozpocząć od odwołania się do sytuacji politycznej i społecznej w Irlandii. Chociaż poeta pisał jedynie w języku angielskim, a próby nauczenia się języka irlandzkiego (Gaelic) spełzły na niczym, to jednak cała poezja i dramaturgia Yeatsa są związane przede wszystkim z tradycją irlandzką, i dominuje w nich problematyka irlandzka.
Związki te są widoczne zarówno w dziedzinie działalności praktycznej, jak i w założeniach czysto literackich poezji Yeatsa. Pochodzący z Irlandii George Bernard Shaw czy James Joyce wyjeżdżają z kraju, gdy Yeats widzi konieczność działania właśnie w swej ojczyźnie: zorganizuje teatr narodowy w Dublinie i wielokrotnie będzie zabierał głos w irlandzkiej sprawie narodowej. Jeśli idzie o sprawy literackie, to inni twórcy anglo-irlandzcy, jak Swift, Goldsmith, Shaw czy Wilde, przypominali wprawdzie w swej twórczości, że pochodzą z Irlandii, a nawet - jak Swift
- poruszali problematykę irlandzką, jednak czerpali oni z tradycji angielskiej i należą do literatury angielskiej. Inaczej ma się rzecz z Yeatsem: choć jego pierwszymi mistrzami byli m. in. Spenser, Blake, Shelley czy poeci prerafaeliccy', to jednak zarówno lektura ich utworów, jak i młodość spędzona w Anglii,
1 poeci prerafaeliccy - grupa angielskich artystów, zorganizowanych w Bractwie Prerafaelitów, założonym w Londynie w 1848 r. przez Dante Gabriela Rosettiego, Williama Hunta i Johna Millais. W malarstwie ciążyli do realistycznej wrażliwości, charakterystycznej - według ich ocen
- dla sztuki przed Rafaelem Santi. W poezji zwracali się również do własnych tradycji cudowności, własnych symboli i legend. Nie widzieli niczego zdrożnego w zapisywaniu pogańskich opowieści, i w ten sposób przetrwały eposy celtyckie o wodzu Cuchulainie, czy królowej Maeve.
W XII wieku kraj zaczęli pustoszyć Wikingowie, a następnie przybyli Normanowie i wtedy właśnie, jak już wspomniano, Irlandia stała się lennem króla Anglii. Z każdym wiekiem umacniało się stopniowo panowanie angielskie na wyspie, mimo nieustannych prób oporu, aż wreszcie król Henryk VIII ogłosił się królem Irlandii. Następny cios spotkał kraj, kiedy w 1653 roku wojska Cromwella spustoszyły wyspę, zaś całkowitą klęskę przyniósł Irlandczykom upadek dynastii Stuartów. Jakub II starał się znaleźć oparcie w Irlandii, ale po jego detronizacji i objęciu władzy przez Wilhelma Orariskiego, oraz przegranej bitwie pod Boyne w 1690 r., nastąpiły represje o długotrwałych skutkach. Katoliccy arystokraci uciekli do Francji, pozostawiając katolicką ludność bez przywódców. Ustawy wydane przez Wilhelma Orariskiego pozbawiły katolików prawa do zasiadania w parlamencie i prawa głosu, nie dopuszczały ich do studiów uniwersyteckich i do wielu zawodów. Przodującą rolę w kraju objęli protestanci. Stało się paradoksem, że miejscowa protestancka klasa średnia wkrótce zaczęła występować przeciw obsadzaniu wpływowych stanowisk przez Anglików, tak że mimo zepchnięcia katolickich chłopów na niski szczebel drabiny społecznej, sprawa aspiracji irlandzkich klas średnich pozostawała ciągle żywa.
W czasie amerykańskiej wojny o niepodległość oddziały angielskie stacjonujące w Irlandii zostały wysłane do Ameryki, a w kraju zastąpiły je oddziały rekrutowane z Irlandczyków. Oddziały te wkrótce rozwiązano, ale zaczęła kiełkować myśl o niepodległości. W czasie Rewolucji Francuskiej powstało założone przez Wolfe'a Tone'a Towarzystwo Zjednoczonych Irlandczyków (Society of United Irishmen) o wyraźnych tendencjach separatystycznych. Zorganizowane przez Towarzystwo powstanie w 1798 r. zakończyło się fiaskiem. Tone popełnił samobójstwo, a Irlandia została włączona do Anglii pod względem administracyjnym.
W pierwszych dziesięcioleciach XIX wieku narastający narodowy ruch irlandzki podzielił się na dwa odłamy. Dowódca grupy patriotów Henry Grattan i działacz ruchu narodowego Daniel 0'Connell potępili powstanie. 0'Connell usiłował następnie prowadzić politykę ugodową i ograniczyć się do walki o równouprawnienie katolików, zakładając Stowarzyszenie Katolickie (Catholic Association). Tym tendencjom przeciwstawił się ruch zwany Młodą Irlandią (Young Ireland), zaś najbardziej radykalny jego odłam - Konfederacja Irlandzka (Irish Confederation) - próbował wzniecić powstanie w 1848 r., które jednak również zostało stłumione w zarodku. Młoda Irlandia próbowała również pod kierownictwem Charlesa Gavana Duffy'ego odrodzić świadomość narodową, uważając za naród wszystkich zamieszkałych na terenie Irlandii Celtów, Normanów i Anglosasów, jak również przedstawicieli obydwu religii - protestantów i katolików. Propagatorem owych idei stał się założony w 1842 r. przez Duffy'ego tygodnik "The Nation" ("Naród"), cieszący się wielką popularnością. Pojawiały się w nim również utwory literackie, zarówno znanych poetów (Thomas Davis i John Blake Dillon), jak i zupełnie nieznanych twórców wiejskich. Nie były one wprawdzie arcydziełami, ale stanowiły wyraz budzących się coraz bardziej uczuć patriotycznych.
